Direct naar content

Agile werken in het onderwijs

12-04-2017 Wendbaar zijn als organisatie: wie wil dat nou niet? Veel onderwijsorganisaties moeten in een veranderende omgeving inspelen op uitdagingen of vraagstukken en daar snellere antwoorden op zien te vinden. Denk aan vraagstukken rond ‘krimp’, onderwijsvernieuwing, ict en leren, differentiëren en personaliseren van onderwijs.

Agile werken vindt steeds meer zijn weg in bedrijven en organisaties. Op 24 mei organiseert KPC Groep i.s.m. agile-coach Ad Uijterwaal een ‘proeverij’ voor onderwijsorganisaties die willen ervaren wat agile werken is. 


Vijf vragen over agile werken en de Proeverij.

1. Over agile werken is heel veel te vinden en wordt veel geschreven. Wat is jouw definitie van ‘agility’?
Ad Uijterwaal: “Voor mij is dat één woord: organisatiefitness. Fitness begint met rekken en strekken. Elke dag start met gevoel krijgen bij hoe de vlag ervoor staat. Vervolgens ga je aan de slag. Doen wat je altijd doet. Ieder vanuit een eigen rol, meestal volgens vaste routines. Zo krijg je conditie. De organisatie creëert de gelegenheid om het team continu topprestaties te leveren.

“Vanuit die basis verkent elk team en ieder voor zich, elke dag een stukje meer de grenzen van zijn of haar kunnen. Is de basis op orde, dan starten agile teams en organisaties bewust en systematisch te experimenteren met nieuwe kennis, hulpmiddelen en werkvormen. 

“Jij en je team moeten waarde creëren. Wat jullie presteren moet anderen helpen hun leven of werk te vereenvoudigen en anderen niet te veel storen. Wat je doet moet passen. En dat is de tweede betekenis van fitness.”

2. Scholen hebben te maken met vaak complexe systemen, processen en wet- en regelgeving. Wat kan agile werken voor hen betekenen?
Ad: “Hoe complexer iets is, des te minder je er op moet vertrouwen, dat jij wel in staat bent om:

  • alle speelvelden te overzien
  • elke situatie volledig te doorgronden. 

Ga er liever van uit dat je niet precies weet wat je wilt, wat je nodig hebt of wat er allemaal mogelijk is. 
Dat betekent niet dat je maar wat moet doen. Wendbaar zijn is iets anders, dan via ‘trial & error’ maar zien waar je uitkomt. Een beeld hebben van wat je wilt bereiken, is essentieel om gevoel te hebben of je op de goede weg bent. Vaak is helder waarom iets nieuws nodig is of anders moet. 

“Een Agile aanpak levert je eenvoudige handvatten, om te bepalen waar je het best mee kunt te beginnen:

  • som op wat er te doen is
  • schat in hoeveel geld en moeite ze kosten
  • geef prioriteit aan waar je zeker over bent en wat je meteen kunt doen
  • maak keuzes; maximaliseer het werk dat je niet doet 


“Agile werken is een praktische invulling van systemisch werken. Het stelt vertrouwen in het vakmanschap waarover je beschikt en waarmee creativiteit valt los te maken. Het stimuleert een voortdurend contact met alle partijen die een belang hebben bij wat je doet. Je toont hen wat je doet; laat zien hoe je de wet- en regelgeving toepast en legt problemen concreet op tafel als die kaders knellen. Een team zoekt zo actief naar hoe een probleem of kans vanuit zeer uiteenlopende perspectieven benaderd kan worden. Dat vergroot de kans op het vinden van de simpelste en beste oplossing aanzienlijk.”

3. Wat vergt agile werken van leidinggevenden?
“Leidinggevenden zijn opgeleid met het idee dat resultaten voorspelbaar moeten zijn. Doelen worden SMART geformuleerd. Contracten worden juridisch dichtgespijkerd, om er maar zeker van te zijn, dat afspraken worden nagekomen. Werk is verdeeld tussen denkspecialisten die de plannen maken wat er hoe gedaan moet worden en doe-specialisten die hun klussen snel en feilloos klaren. Administratieve verantwoording en functionarissen die toezicht houden, informeren het management op basis van vooraf bepaalde indicatoren of het werk volgens plan verloopt.

“In Agile organisaties vind je nog nauwelijks plannen, business cases, procedures of voortgangsrapportages. Een geordende To-Do-lijst van post-its op grote whiteboards is het plan. De plaats van die sticky-notes toont de voortgang van het werk. Een agile team is volledig zelf verantwoordelijk voor hoe en wanneer ze het werk uitvoeren. Bovendien is elk team multi-diciplinair. Dat betekent dat mensen die vroeger werkten in gespecialiseerde afdelingen, met een focus op efficiency van het eigen werk, nu werken in teams met een focus op effectiviteit; zo snel mogelijk direct bruikbare resultaten leveren aan de klant.

“Agile werken leidt tot een metamorfose van bedrijven en instellingen. De positie van leidinggevende verandert. Hiërarchie vervaagt. De focus en spotlights verschuiven naar de teams. De leidinggevende wordt een gevierd coach. De rol als de held die regelmatig kan schitteren neemt af.

“Vergelijk het met de ontwikkeling van een dikkopje naar een kikker. De bestaande structuren veranderen geleidelijk. Ze worden niet zoals bij een verpoppende vlinder volledig afgebroken en opnieuw geordend.” 

4. Scrummen is een agile-methode die veel aandacht krijgt momenteel. Hoe kijk jij hiernaar?
“Scrum is een bewezen methodiek voor effectieve samenwerking en communicatie om iets dat de moeite waard is gedaan te krijgen. Scrum is overzichtelijk en elegant uit te leggen. Met name dat verklaart het succes. 

“Scrum is veel meer dan een hype. Scrum bewijst dat er andere manieren zijn om succesvol te zijn. Het maakt concreet hoe je volgens de Agile filosofie en principes kunt werken. Dat is moeilijker dan je denkt. Organisaties worden pas echt wendbaar als ze ervan durven uitgaan, dat mensen van mening veranderen, voortdurend nieuwe ideeën en inzichten krijgen en valide redenen hebben om hun afspraken niet na te komen. 

“Scrum is geen wondermiddel. Je moet je scrum en andere agile-methodieken ook zeker niet klakkeloos in ieder bedrijf toepassen. Veel bedrijven zijn er juist bij gebaat om hun huidige manier van werken vast te houden en nog verder te verbeteren. 

5. Wat kunnen deelnemers verwachten van de Proeverij? 
“In de proeverij gaan deelnemers met elkaar aan de slag. Geen theorie, filosofie of training. Serious games! Het gaat om het ontdekken en ervaren van andere manieren van denken en doen. De games gaan uit van bestaande manieren van werken. Door steeds een spelregel te veranderen, ontstaan nieuwe situaties. 

“Hoe ga jij met die veranderingen om? Ik help je om de leerervaringen van de proeverij mee terug naar je werkomgeving te nemen. De proeverij is maar een tipje van de sluier. Mijn ambitie is deelnemers te verleiden in het diepe te springen. KPC Groep helpt je graag niet te verdrinken.”


Schrijf je hier in voor de Agile Proeverij van 24 mei


Contact met adviseur