Direct naar content

Sterke educatieve netwerken vragen om meervoudige verbindingen

14-7-2016 Professionalisering van aanstaande en huidige leraren is een thema dat volop in het brandpunt staat. Het kan en moet anders, stelt dr. Ton Bruining, directeur beroepsonderwijs bij KPC Groep. In het recente verleden verrichtte hij als lector van de Hogeschool Utrecht onderzoek naar de ontwikkeling van academische opleidingsscholen in de context van een educatief netwerk.

 “Educatieve netwerken kunnen een enorme impuls leveren aan de professionalisering van toekomstige en huidige leraren. Je ziet nu vaak dat professionaliseringsplannen van leraren en de academische opleidingsschool onvoldoende met elkaar verbonden zijn. Met als gevolg dat docenten nog maar mondjesmaat participeren in onderzoeksprogramma’s.” 

Samen met dr. Sanne Akkerman, Universitair Hoofddocent, Afdeling Educatie aan de Universiteit Utrecht en KPC Groep- collega drs. Marja van den Eijnden bestudeerde hij de ontwikkeling van een netwerk van vijf academische basisscholen en de lerarenopleiding basisonderwijs.

Publicatie in Journal of the learning sciences

Over het onderzoek is een publicatie verschenen in het gezaghebbende internationale tijdschrift Journal of the learning sciences. Oogmerk van het onderzoek was om de ontwikkeling van een educatief netwerk beter te begrijpen, met name als het gaat om het leren “over de muren van de school heen”. Zo keken de onderzoekers naar wat ze aan leerprocessen konden waarnemen tussen de basisscholen en de lerarenopleiding, tussen studenten, leraren, lerarenopleiders, schoolleiders, coördinatoren, lectoren, managers en bestuurders en bij de actoren zelf. Door de uitgebreide verzameling van data  die gedurende vijf jaar werd opgebouwd (documenten; email-communicatie; observaties en videoregistraties) kregen de onderzoekers zicht op de inhoud van de ontmoetingen, interacties en de leerprocessen die in die jaren plaatsvonden.

Sleutelfiguren

De onderzoekers identificeerden in het netwerk een aantal sleutelfiguren:  “boundary crossers” of “brokers”. Boundary crossers zijn mensen die in meerdere organisaties en/of op verschillende niveaus actief zijn, en daardoor in staat zijn mensen van verschillende groepen, lagen, en organisaties met te elkaar verbinden en samen te brengen.

Centrale vraag van het onderzoek was: met welke opgaven worden boundary crossers bij de opstart van een academische opleidingsschool geconfronteerd en tot welke leermechanismen leidt dat op institutioneel, interpersoonlijk en intrapersoonlijk niveau?

Leermechanismen

De onderzoekers zagen verschillende leermechanismen optreden:

  • wie zijn wij eigenlijk, wat maakt ons anders (leren in de vorm van identificatie)?
  •  hoe stemmen wij op elkaar af (leren door nieuwe vormen van coördinatie)?
  •  wat zien we als we ons in anderen verplaatsen (leren door wederzijdse reflectie)?
  • kunnen we het anders doen (leren door transformatie)?

Het onderzoek legde bloot dat op verschillende niveaus verschillende leermechanismen optreden. Daar waar er op institutioneel niveau vooral nieuwe vormen van coördinatie zichtbaar werden, vond er op interpersoonlijk en intrapersoonlijk niveau ook reflectie plaats. Transformatie bleek echter alleen zichtbaar op intra-persoonlijk niveau, en dan vooral in het persoonlijke leren van de boundary crossers in het netwerk. Door hun kartrekkerrol in het

netwerk ontwikkelden zij een andere visie op onderwijs, op samenwerking, op de rol van onderzoek in onderwijs, maar dachten zij ook anders na over zichzelf en hun toekomst.

Boundary crossers als belemmerende factor

De biografie van de boundary crossers gaf de onderzoekers inzicht in hun professionele karakter. Brokers leken graag iets nieuws aan te gaan en te willen bewerkstelligen, een natuurlijke drive te hebben om zich naar buiten toe te oriënteren, anderen aan te spreken en samen te werken en te leren.

De rol van de boundary crossers bleek echter niet alleen maar bevorderlijk voor het opzetten en realiseren van het educatief netwerk, maar ook belemmerend. Daar waar deze sleutelfiguren zich samen steeds meer gingen profileren als de academische opleidingsschool, maakten zij zich ook steeds meer zorgen over de vraag of zij ook andere leraren, lerarenopleiders en bestuurders bij het onderzoek zouden kunnen betrekken.

Verbindingen

Een belangrijk inzicht van het onderzoek is dat het in educatieve netwerken essentieel is verantwoordelijkheden regelmatig door te geven. Wanneer dezelfde mensen steeds centraal staan in het netwerken wordt het voor anderen moeilijker om aan te haken. Voor de vorming van een succesvolle netwerk is een educatief idee en het positioneren van brokers dus niet voldoende.

Wat op het eerste oog een netwerk lijkt, blijkt in werkelijkheid een aantal individuen te zijn met eigen verwachtingen. De uitdaging is om te komen tot echte verbindingen en engagement. Door het netwerk steviger te maken wordt het onderwijs minder georganiseerd binnen de muren maar ontstaat echt een transformatie in de manier waarop studenten worden opgeleid en leraren zich professionaliseren.

U kunt de publicatie hier downloaden.  Ook  vindt u interessante opinies en praktijkcases over educatieve netwerken op een speciaal blogplatform

Directeur/adviseur beroepsonderwijs