Direct naar content

Professionele leergemeenschap in het praktijkonderwijs

31-10-16  Veel onderwijsinnovaties verlopen moeizaam. Het enthousiasme en de betrokkenheid blijft beperkt tot een kleine groep voortrekkers (met een hoog gehalte doorgaans van managers). 

Deze ‘verandergroep’ stuurt de verandering aan. Maar vaak wordt weinig verbinding gelegd met andere belanghebbenden in school. Deze ervaren de veranderdoelen ‘niet van henzelf’ en als van bovenaf opgelegd en voelen zich geen eigenaar van de vernieuwing.  Hoe maken we docenten wel eigenaar van onderwijsverandering en hoe zorgen we voor betrokkenheid en motivatie?

Een aanpak hierbij is het organiseren van een professionele leergemeenschap met collectief leren als middel. Een proces waarin docenten samenwerken aan het ontwikkelen van gemeenschappelijke kennis, vaardigheden en attituden. Een collectief proces met collectieve opbrengsten gericht op het leren van een organisatie. Anders dan een incidentele scholing, training en/of een cursus leidt deze benadering tot duurzame effecten. Met een positief effect op docentgedrag, leerlingenprestaties, de lescultuur en de samenwerking tussen leraren.

Professionele leergemeenschap, wat is het?
We spreken van een professionele leergemeenschap als “onderwijsprofessionals in een school duurzaam individueel en samen leren om het onderwijs aan leerlingen en de resultaten van de leerlingen verbeteren” (Verbiest, 2012).

Drie begrippen staan daarin centraal:

  • Professionaliteit: een houding gericht op het leren van leerlingen op basis van geaccepteerde didactische en pedagogische kennis.
  • Leren: individueel en samen leren gericht op verbeteren van de onderwijspraktijk met als focus het verbeteren van leren van leerlingen. 
  • Gemeenschap: leren in een gemeenschap op basis van een gedeelde visie op onderwijs en leren waarbij structuur en cultuur van de organisatie dit ondersteunen.

Een leergemeenschap is gestoeld op een aantal uitgangspunten. Het leren:

  • gaat over de dagelijkse lespraktijk;
  • vindt op de werkplek plaats;
  • is zelf actief en onderzoekend;
  • is in interactie met collega’s;
  • kent goede randvoorwaarden zoals voldoende beschikbare tijd;
  • is in samenhang met het schoolbeleid. 


Collectief leren
Om een professionele leergemeenschap en het ‘samen leren’ systematisch aan te pakken is bovenstaande theorie vertaald in de cyclus van collectief leren. Castelijns, Koster en Kools (2011) onderscheiden in de cyclus ‘Collectief leren’ zes stappen:

1. Samen bepalen van een collectieve ambitie: Wat willen we bereiken? Wat willen we leren?
2. Verzamelen van informatie: Wat willen we weten? Welke gegevens zijn nodig?
3. Interpreteren van de verzamelde informatie: Wat valt ons op? Wat heeft aandacht nodig?
4. Consequenties verbinden: Wat gaan we samen doen? Wie, wat, wanneer?
5. Acties uitvoeren en ervaringen/resultaten verzamelen.
6. Evalueren proces en product: Ambities gerealiseerd? Tevreden over het proces?

Daarna begint de cyclus weer opnieuw. Daarbij is het belangrijk dat de ambities concreet en behapbaar zijn.

Nieuwe kennis ontwikkelen
Bij collectief leren worden zes stappen doorlopen. Essentieel daarbij is dat alle deelnemers invloed hebben op het onderwerp en de gestelde ambitie, zij een gezamenlijk belang formuleren en toewerken naar een collectieve opbrengst. Uiteraard dienen elkaars perspectieven gekend te worden en andere of nieuwe perspectieven geraadpleegd te worden. Zo wordt gedeeld eigenaarschap gecreëerd en ‘nieuwe’ kennis ontwikkeld. En dit laatste gaat dus over het gezamenlijk  ontwikkelen van onderwijsverbetering van en door een ieder.

Professionele leergemeenschappen in het PrO
Het praktijkonderwijs staat voor grote uitdagingen. Dat heeft alles te maken met in- en externe ontwikkelingen. Het praktijkonderwijs moet nog meer ‘werk maken van werk’ om leerlingen blijvend aan het werk te krijgen. Een andere uitdaging is het werken aan individuele leerroutes waarbij leerlingen een stem krijgen in wat ze leren, hoe ze leren en waar ze leren. Doel- en opbrengstgericht onderwijs is daarbij belangrijk. 

Om op deze uitdagingen de goede antwoorden te vinden, moeten expertises en ervaringen benut worden. Immers docenten zijn de dragers van goed onderwijs en moeten gezamenlijke kennis ontwikkelen om leerlingen voor te bereiden op een plaats in de samenleving. 

Meer weten?
We ondersteunen scholen met het organiseren en inrichten en begeleiden van professionele leergemeenschappen waarin wordt samengewerkt aan een rijke collectieve leeromgeving voor docenten.

Wilt u stappen zetten in de professionele ontwikkeling van uw school en het samen leren en ontwikkelen? Graag gaan we in gesprek met u over collectief leren en het ontwikkelen van een professionele leergemeenschap. 

Voor vragen kunt u contact met u opnemen met Dennis Heijnens en Wout Schafrat


Contact met adviseur

Contact met adviseur