Direct naar content

Stilstaan is geen optie

Enkele maanden geleden spraken we met Rob Welling, algemeen directeur en stafmedewerker Bart Huurdeman, van Stichting Katholiek Onderwijs Veluwe-Vallei (SKOVV) over het feit dat er in deze tijd steeds meer op scholen, en dus ook op leerkrachten afkomt. De opbrengsten moeten omhoog, er moet meer handelingsgericht gewerkt worden en bovendien wordt vanaf 2014 passend onderwijs ingevoerd. 'Scholen, leerkrachten moeten zich continu afvragen "waarom doe ik dit?". Het draait allemaal om wat we met kinderen willen bereiken en wat we hiervoor nodig hebben', zei Rob Welling.

Als vervolg op dit verhaal, gaan we in gesprek met twee schooldirecteuren in Wageningen van SKOVV: Manja de Hond (Jenaplanschool St. Jozef) en Ingvild Krikke-Besselink (Daltonschool Kardinaal Alfrink). Welke consequenties hebben de geschetste veranderingen voor de dagelijkse praktijk en hoe spelen ze hier op in? Beide directeuren merken inderdaad dat het onderwijs voor de nodige "uitdagingen" gesteld wordt. Leerkrachten moeten een aardig tandje bijzetten, er wordt veel van ze verwacht. Maar schooldirecteuren Manja de Hond (Jenaplanschool St. Jozef) en Ingvild Krikke-Besselink (Daltonschool Kardinaal Alfrink) hebben het volste vertrouwen in hun teams. 'Met een professionele organisatie, duidelijke afspraken, collegiale ondersteuning en een goede sfeer in het team kun je ver komen', vinden ze.  

Manja de Hond (Jenaplanschool St. Jozef) en Ingvild Krikke-Besselink (Daltonschool Kardinaal Alfrink)

     Foto: Manja de Hond (links) en Ingvild Krikke-Besselink (rechts)

Professionalisering
'Allereerst is het belangrijk dat leerkrachten zich blijven ontwikkelen en dat het team zich blijft professionaliseren’, legt Manja uit. 'De leerkracht heeft een belangrijke positie in het onderwijs. Als de leerkracht goed functioneert, gaat het met de groep ook vaak goed. Maar leerkracht ben je niet zomaar, daar heb je veel kennis en vaardigheden voor nodig. En er worden de nodige eisen aan leraren gesteld. Zij leren kijken naar de effectiviteit van hun eigen aanpak gekoppeld aan leerlingopbrengsten. Daarom organiseren wij op de woensdagmiddag vaak studiebijeenkomsten over rekenonderwijs, spelling, ICT, de 1-zorgroute of sociaal-emotionele aspecten.'

Plichtsbesef
Ingvild: 'Doordat er meer eisen gesteld worden, vind ik wel dat we moeten oppassen dat we de kinderen niet "kwijt raken". Er wordt veel gesproken over resultaten en presteren, daardoor kan de ruimte voor een kind om zich in eigen tempo te ontwikkelen meer onder druk komen te staan. Leraren moeten zich professionaliseren, zeker, en in het belang van kinderen op een effectieve manier groepsoverzichten invullen, digitale groeps- en handelingsplannen maken, overdracht naar collega's en ouders verzorgen, náást de lesgebonden - en schooltaken. Stilstaan is ook geen optie met al die veranderingen in het onderwijs, en wij zien dat leerkrachten veel tijd op school doorbrengen om het allemaal voor elkaar te krijgen. Leerkrachten zijn ontzettend gemotiveerd en hebben een enorm plichtsbesef, dat ze maar door gaan. Alles voor de kinderen. '

Manja de Hond is nu zo'n twee jaar directeur van de St. Jozefschool in Wageningen. 'Op onze school is elk kind uniek. Wij vinden het belangrijk dat het kind zich goed kan ontwikkelen en de leerkracht helpt hierbij. Hij creëert een uitdagende leeromgeving waarin het kind zich kan verwonderen en zelf de wereld kan ontdekken. Ook het sociaal-emotionele aspect is van belang. De groepen moeten veilig zijn voor kinderen en er zijn duidelijke grenzen. Wereldoriëntatie is de kern van ons onderwijs. Wij vinden het belangrijk dat kinderen thema’s ook echt ervaren, vanuit eigen leervragen. En we creëren een gemeenschapsgevoel. Daarom werken we met stamgroepen (1-2, 3-4 etc.) in plaats van klassen, zodat de jongste zich aan de oudste kan optrekken en de oudere kinderen helpen de jongere.'

Omslag
Ingvild legt uit dat haar school werkt aan een omslag in denken van "wat is er mis met deze leerling" en "welke zorg heeft een kind nodig" naar de onderwijsbehoefte van een klas. 'Van de resultaten per vakgebied maken we een groepsoverzicht en formuleren dan voor iedere leerling de onderwijsbehoefte. Vanuit dit overzicht clusteren we kinderen in drie instructiegroepen, en hebben we een aantal kinderen met een individuele leerlijn. Binnen ons Daltononderwijs kunnen we hier goed vorm aan geven. De leerkracht maakt voor de kinderen met verschillende onderwijsbehoeften een eigen weektaak. Dit kan bijvoorbeeld door extra aanbod te verzorgen naast de basisstof, maar een leerling kan ook een eigen leerlijn hebben. Voor deze leerling wordt dan per week een individuele weektaak uitgewerkt. Verder kunnen de kinderen hun werk zelf inplannen. Daarbij worden ze wel gestuurd door vaste instructiemomenten, aansluitend bij hun onderwijsbehoeften.'

Differentiëren
'Op dit moment organiseren we differentiatie in de klas’, legt Manja de Hond uit. 'Hoe zie je wat kinderen nodig hebben? Hoe organiseer je dat? Wat wordt noodzakelijk beschreven in een groepsplan? Daar krijgen we hulp van KPC Groep bij. We clusteren de onderwijsbehoeften van de hele klas voor taal, spelling, rekenen en daar maken we een basisgroepsplan met subgroepen voor. In dat basisplan sluiten we aan bij de onderwijsbehoeftes van elk individueel kind. Vervolgens verdelen we de klas in een aantal subgroepen. Op die manier kan de leerkracht de kinderen die daar behoefte aan hebben, in groepjes , verlengde instructie geven of juist meer autonomie en uitdaging. Dit geeft de leraar houvast en een behapbaar klassenmanagement in tegenstelling tot elk kind individueel onderwijs geven . Typerend voor onze Jenaplanschool is dat kinderen zelf plannen welk werk ze tijdens werkblok - zelfstandig - maken. Hiervoor gebruiken we een kleurenkaart, waar de leerstof op staat aangegeven die per week verwerkt moet worden. Kinderen hebben verschillende kleurenroutes met verwerkingsopdrachten, ieder op zijn eigen niveau. Sommige kinderen maken minder of eenvoudiger werk, terwijl andere meer uitdaging nodig hebben. Dat vergt dus overzicht en een flexibele organisatie met duidelijke afspraken in de stamgroep.'

In gesprek blijven
'Wilma Willems van KPC Groep begeleidt ons bij het invoeren van de 1-zorgroute’, legt Manja uit. 'Zij weet heel goed wat de ontwikkelingen zijn in onderwijsland, ze weet precies wat de Inspectie van ons verwacht en welke inhoud een groepsplan bijvoorbeeld nodig heeft. Ze schrijft niet voor, maar weet de juiste vragen te stellen die ons aan het denken zetten. Doordat zij de vinger zo snel op de juiste plek wist te leggen, hebben wij in korte tijd veel bereikt.' Ingvild: 'Onze eerste studiedagen verliepen niet allemaal even soepel. We hadden stevige inhoudelijke discussies met elkaar. Maar Wilma nam echt de tijd om zaken uit te zoeken en uit te spreken. Ze is niet iemand die komt, vertelt hoe we het moeten doen, dan gaat en dat het team achterlaat met het gevoel "Wat gaan we nu doen?". Haar kracht zit in de procesbegeleiding. Wij worden aan het denken gezet over hoe wij het op school willen uitwerken, want uiteindelijk moeten we het toch zélf doen.

Vooruitblik
'Maar we zijn er nog niet', benadrukt Manja. 'De voorbereiding voor het inhoudelijk werken met groepsplannen kost veel tijd. Vorig jaar hebben we ons rekenonderwijs onder de loep genomen, dit jaar hebben we een kwaliteitsslag gemaakt in ons spellingsonderwijs. Als ik alvast vooruitblik naar volgend schooljaar, dan gaan we ons richten op de kwaliteit van technisch en begrijpend lezen. Steeds opnieuw kijken we naar doorlopende leerlijnen in relatie tot de referentieniveaus en de kwaliteit van de instructievaardigheden van leerkrachten. We zijn heel tevreden over de differentiatie in de verschillende groepen en de eenduidige afspraken. Daarom kan alle aandacht naar de verschillende groepsplannen, waarbij we kijken naar wat de kinderen van ons nodig hebben. Want daar gaat het om, dat de inhoud van de groepsplannen zichtbaar wordt in concreet onderwijsaanbod passend bij de onderwijsbehoeften van elk kind.'

Kracht van het team
Ingvild gelooft erg in de kracht en de flexibiliteit van haar team, ondanks belemmeringen en financiële beperkingen. 'De kennis en kunde die we hebben opgebouwd, zijn niet weg. Het totaalplaatje ziet er anders uit. We beschikken over minder leerkrachten en minder ondersteuning van onderwijsassistenten, remedial teachers, vakleerkrachten en conciërges, dus zullen we op een andere manier moeten organiseren dat alle kinderen een goed plekje krijgen op onze school. We zijn afhankelijker geworden van vrijwilligers en ouders. Gelukkig zijn die bij ons heel betrokken, en dat stemt mij positief. Komend schooljaar gaan we de invoering van de 1-zorgroute borgen. Nu werken we met groepsplannen voor rekenen, lezen en spelling en volgend schooljaar gaan we een opzet maken voor een pedagogisch groepsplan. Hiervoor zullen we ook het sociaal-emotionele volgsysteem ZIEN invoeren, waarmee we alle groepen opnieuw in kaart gaan brengen. In de onderbouw voeren we KIJK in, om het beeld dat we hebben van hoe kinderen zich ontwikkelen nog beter te kunnen begrijpen, te verwoorden en te vertalen naar passend onderwijs.'

'Vanaf het moment dat kinderen bij ons op school komen, ligt de nadruk op samenwerken', vertelt Ingvild Krikke-Besselink, directeur van de Kardinaal Alfrinkschool in Wageningen. 'Dat is echt een doorgaande lijn in school. We werken met "maatjes" waardoor alle kinderen elkaar goed leren kennen, en ook verschillende kwaliteiten van elkaar leren onderscheiden. Belangrijk daarbij is dat iedereen anders is. Ons pedagogische klimaat is wat dat betreft heel sterk. Daarnaast vinden we zelfstandig leren werken belangrijk. Vanaf de kleuters plannen de kinderen hun eigen werk op het planbord, dit gaat vanaf groep 3 over in een weektaak, om in groep 8 hun hele week in te kunnen plannen in hun agenda: ‘Vrijheid in gebondenheid!’ Zo mogen de leerlingen zelf een werkplek in de school kiezen, daar zijn ze vrij in, het aantal leerlingen per groep is echter wel beperkt. Door ons onderwijs vanuit deze Daltonprincipes in te richten, geven we kinderen een goede basis mee om in deze wereld te kunnen functioneren.'

 

Delen