Drie woorden die in 2020 steeds voorbij kwamen: betekenis, verbinding en leiderschap

15 december 2020

Naast de meer bekende begrippen ‘ethos’ en ‘pathos’, gebruikten de oude Grieken ook de tijdsbegrippen ‘chronos’ en ‘kairos’ in hun retorica. Chronos verwijst naar de tijd zoals de klok en de kalender die aangeven. Kairos verwijst naar de juiste tijd voor iets. De gelegenheid, gegeven de omstandigheden. En omstandigheden hebben we het afgelopen jaar meer dan genoeg gehad. Daarom wil ik vanuit zowel ‘chronos’ als ‘kairos’ graag het volgende meegeven aan het einde van dit uiterst bijzondere en bewogen jaar.

Als er drie woorden zijn, die in 2020 met grote regelmaat voorbij kwamen, dan waren het betekenis, verbinding en leiderschap. Waarom nou juist deze drie? Hebben ze misschien wat met elkaar te maken of is het tijdsgewricht de belangrijkste oorzaak?

Betekenis

Om te beginnen betekenis. Veel mensen zijn op zoek naar betekenisgeving in hun leven en werk. Al geruime tijd voor de coronacrisis was het begrip ‘betekeniseconomie’ sterk in opkomst: organisaties moesten hun betekenis voor de maatschappij kennen en uitdragen en mensen moesten vervolgens werken aan hun bijdrage binnen deze context. En toen kwam corona. Zekerheden van vóór de coronatijd kwamen op losse schroeven te staan. Het begon ermee dat we elkaar geen hand meer mochten geven. Alles moest ontsmet worden. We moesten thuis gaan werken en gaan vergaderen ‘op afstand’. Kinderen kregen thuisonderwijs. Opa’s en oma’s verdwenen uit het zicht of achter glas. Desondanks loopt inmiddels het aantal besmettingen weer snel op. Op het moment dat dit wordt gepubliceerd zitten we waarschijnlijk in een (bijna) volledige ‘lock down’. Wanneer we worden geconfronteerd met zulke ingrijpende veranderingen, gaan we ons ook afvragen wat de waarde en betekenis is van andere zekerheden. We moeten op zoek naar nieuwe betekenis, naar nieuwe waarden, naar nieuwe zingeving. 

Verbinding

En naar nieuwe verbinding. Tijdens de pandemie is er bewust gestreefd naar ‘sociale afstand’ om het virus minder kans te geven zich te verspreiden. Maar de verbinding met anderen is, met uitzondering van een enkeling, voor ons allemaal van levensbelang. Er zijn allerlei creatieve oplossingen bedacht om toch een bepaalde vorm van sociaal contact met familie, vrienden, bekenden en collega’s te kunnen hebben. Van ‘drive in’ bioscopen en ‘drive through’ restaurants, tot en met virtuele vrijdagmiddagborrels en estafette verjaardagsfeestjes. Zelfs winkelen (met mondkapje) is voor velen van ons een sociale activiteit geworden om weer even anderen te zien en het gevoel te hebben deel uit te maken van een samenleving.

Leiderschap

Tenslotte leiderschap. Voor mij het meest ambivalente woord van 2020. Leiders zijn er in allerlei soorten en maten. Leiders die elk op hun eigen wijze leiden. Onze liberale premier Rutte is van het type ‘laisser faire, laisser aller’ en veronderstelt vanuit een liberaal en optimistisch mensbeeld dat iedereen zijn persoonlijk verantwoordelijkheid neemt. Hij dwong tot voor kort het liefst zo weinig mogelijk af. In de VS hebben we in 2020 twee ‘leiders’ gezien die lijnrecht tegenover elkaar stonden. De een enerzijds dwingend en manipulerend en anderzijds onverschillig en passief inzake de echte problemen van zijn land. De ander verbindend, soms een beetje stotterend en verstrooid, maar altijd met rust en engelengeduld een meerderheid van het electoraat achter zich verenigend. Er is in 2020 veel, erg veel gecommuniceerd over leiderschap in artikelen, boeken, webinars, blogs en vlogs. Er zijn veel mensen die er een al dan niet gefundeerde mening over hebben, zoals ook het geval is met virologen en bondscoaches.

Ook ik heb in mijn leven goede en slechte leiders meegemaakt. Leiders die me hebben geïnspireerd. Anderzijds ook leiders die geen leiders waren, maar vooral baasjes. Ik wil me zo vlak voor het einde van het jaar uitdrukkelijk niet voegen in het rijtje van al dan niet vermeende leiderschapsexperts. Ik wil slechts signaleren dat we, in onzekere tijden en verstoken van normaal sociaal contact, meer dan ooit behoefte lijken te hebben aan goede leiders. Leiders die niet de schuld van problemen bij anderen leggen, maar die problemen proberen op te lossen. Die stimuleren en ondersteunen. Die niet zichzelf centraal stellen, maar de groep die ze leiden. Die niet intimideren en straffen, maar vertrouwen geven en belonen. Die chronos en kairos verbinden. Die visie hebben en zowel de tijdgeest begrijpen als de mensen waaraan ze leiding geven. Die mensen in hun kracht zetten. Die voorbeeldgedrag laten zien. En bovenal leiders die verbinden en die mensen helpen betekenisvol te zijn in de volle betekenis van het woord. Betekenisvol in hun leven en werk.

Leiderschap is liefde. Zeker in het onderwijs. Daarom voor de komende kerst en jaarwisseling in lockdown beveel ik de volgende boeken vol liefde, betekenis, verbinding en leiderschap aan:

 

 

Ik wens iedereen een gezond en betekenisvol 2021.

 

Frans M. Donders

 

Reacties

Reageer zelf of bekijk alle reacties

Geïnteresseerd?

Neem dan contact op met:

Drs. Frans Donders
Adviseur
06-12504008

E-mail Frans