Functioneel stout in het onderwijs (blog)

13 november 2019

Functioneel stout in het onderwijs (blog)

Om onderwijs te maken dat werkt, deugt en deugd doet

Auteur: Ton Bruining

 

Tijdens een drietal workshops die ik tijdens een onderwijsdag verzorgde voor leraren van een schoolbestuur groeide bij de deelnemers het inzicht dat ze functioneel stout zouden moeten zijn om goed onderwijs te maken.

Meer dan een flipovervel

De bestuurder had me gevraagd om een serie workshops te verzorgen met de bedoeling dat leraren zich zouden verwonderen. De bestuurder ken ik als een visionair en oprecht mens, als iemand die met het oog op de toekomst de kinderen, de leraren en zijn managementteam wil uitdagen om over de muur van de eigen besognes te kijken, om met de eigen gedachten te spelen, om te onderzoeken en te leren hoe het onderwijs beter kan en om dan niet te blijven hangen bij de flipovervellen maar om dat onderwijs dan ook te gaan maken.

Systeem veranderen

Tijdens de workshops maakten de leraren vrijwel allemaal dezelfde analyse. "We hebben het over het kind centraal en het oog op de toekomst, onderwijs maken met een bedoeling en ervoor zorgen dat de kinderen op de eigen benen kunnen staan, maar we maken dat onvoldoende waar. Ouders, management en wij als leraren zelf laten het toe dat er onderwijs wordt gemaakt onder invloed van eigen werkroutines, voorschriften van methodemakers en overheersende richtlijnen van de overheid. Dat leidt tot onderwijs dat zekerheid zoekt en fouten probeert te voorkomen. Maar dat leidt ook tot onderwijs dat de talenten van de kinderen én van de leraren onvoldoende aanspreekt.”  De verwondering van de leraren is dat ze dit jaren geleden ook al zagen, maar dat ze het met elkaar niet aandurfden om daar iets aan te doen.  .

Onderwijs is een morele opdracht

Goed onderwijs is niet alleen onderwijs dat – zoals zo vaak geëist wordt - werkt. Een atoombom werkt ook! Goed onderwijs is werk doen dat - zoals de filosoof Harry Kunneman het zegt – óók deugt en deugd doet.  Goed onderwijs is niet slechts een cognitief-psychologisch vraagstuk, maar vooral een morele opdracht. Goed onderwijs vraagt van leraren, directeuren en bestuurders om in samenspraak met ouders bij tijd en wijlen functioneel stout te zijn om noodzakelijke verandering in systemen te bewerkstelligen. ‘Functioneel’, omdat de professionele verantwoordelijkheid dat van hen vraagt en ‘stout’ niet alleen in de betekenis van ondeugend zijn, maar vooral ook in de betekenis van stoutmoedig zijn. Dat betekent ook dat onderwijsmensen het lef moeten hebben om een eind te maken aan de negatieve kanten van een familiecultuur waarin persoonlijke belangen prevaleren. Stoutmoedig onderwijs maken vraagt om een professionele cultuur waarin onderwijsmensen hun verantwoordelijkheid nemen en zich bijvoorbeeld verschuilen achter systeemdruk. Bedenk dat het ook heel goed kan voelen om functioneel stout te zijn, omdat je daarmee bij de kern kan komen waarom je in het onderwijs werkt. Functioneel stout wordt dan met een knipoog naar Annie MG Schmidt ook lekker stout. 

Een voorbeeld van functioneel stout zijn is het lef dat bestuurders, leraren en ouders een aantal jaren geleden hadden om onderwijs te gaan maken voor kinderen van 10-14 jaar. Daarmee werden vanuit de frontlijn van het onderwijs doelbewust patronen doorbroken. Leraren uit primair en voortgezet onderwijs gingen over de muur van hun eigen school heen met elkaar samenwerken en de bestuurders gingen in de slag met de overheid om daarvoor experimenteerruimte op te eisen. Het mooie van deze ontwikkeling is dat onderwijsinnovatie nu niet van buiten af komt maar omdat onderwijsmensen vanuit de frontlinie van het onderwijs dit zelf willen, om kinderen meer kansen te geven, om doorlopende leerlijnen te creëren en om de sterke kanten van het primair onderwijs en het voorgezet onderwijs te combineren. Daarbij is vraag niet alleen of het werkt. Daar lijkt de overheid vooral bezorgd over te zijn. De vraag is ook of het deugt en deugd doet.

Heb je zelf een goed voorbeeld van functioneel stout zijn of wil je met Ton Bruining in gesprek over deze column, neem dan contact op met t.bruining@kpcgroep.nl 

Workshop voor teams

Op vrijdagochtend 17 januari verzorgt Ton Bruining voor KPC Groep van 09.30 tot 12.30 uur in Utrecht de workshop ‘Functioneel stout in het onderwijs’. Aansluitend is er de mogelijkheid tot lunch met een nagesprek. Deze workshop is bedoeld voor teams van bestuurders, directeuren, leraren en ouders die kritisch durven kijken naar de systeemwereld van het onderwijs. Doel van de workshop is om met elkaar te onderzoeken wat het aan moed vraagt om goed onderwijs te maken en wat de verschillende belanghebbenden daarin voor elkaar kunnen betekenen. Voorwaarde is dan ook dat het team gevarieerd is samengesteld. De kosten zijn € 75,- per deelnemer. Interesse? Stuur een mailtje naar conferentiedienst@kpcgroep.nl U ontvangt dan nadere informatie. Deze workshop kan ook incompany plaatsvinden.

Geïnteresseerd?

Neem dan contact op met:

Dr. Ton Bruining
Adviseur/R&D KPC Groep
06–53221513

E-mail Ton