Het jonge kind en de juiste balans tussen spel en cognitief leren

9 februari 2020

Hoe vertaal je de onderwijsvisie en schoolbrede afspraken en systemen naar de concrete leer- en ontwikkelingsbehoeften van het jonge kind? Dat is de rode draad achter de vragen die Nicole Verdonk ziet in het veld. Als expert Het Jonge Kind is ze verbonden aan de Rolf groep, partner van KPC Groep.

Mede vanuit de breinwetenschap komen steeds meer relevante inzichten boven tafel over het leren en ontwikkelen van peuters en kleuters. Nicole: “We spreken vaak over het Jonge Kind met dan de leeftijdsaanduiding 0-6 jaar. Maar eigenlijk stopt ‘het jonge kind’ niet per se bij 6 jaar. Als we naar de breinwetenschap kijken, dan weten we dat kleuters rond 6 jaar een stap maken naar bewust en denkend leren. Maar we weten ook dat pas vanaf zes-of zevenjarige leeftijd het brein cognitief leren aan kan. Spelen en ontdekken is bij jonge kinderen dus een belangrijk vertrekpunt. Aan de professional de opdracht om de juiste balans te vinden tussen spel en cognitief leren bij de oudste kleuters en groep 3.”

Schoolsysteem

Dat op dit vlak bij professionals de nodige kopzorgen liggen, merkt Nicole aan de vragen en dilemma’s waarvoor ze wordt ingeschakeld. “Waar kleuterleerkrachten mee worstelen is enerzijds de wetenschap dat het jonge kind iets anders nodig heeft in begeleiding. Maar anderzijds de constatering dat het schoolsysteem schuurt met wat het jonge kind nodig heeft. Dat geldt voor de overgang naar groep 3, de methodes maar ook aan de samenwerking met andere collega’s in de school. In de praktijk zie je dat kleuterleerkrachten zich vaak moeten verantwoorden dat kleuters op een andere manier leren dan oudere kinderen. Zo vertelde een leerkracht me onlangs: “Mijn intern begeleider komt met een lijstje van Directe Instructie in de groep observeren. En vervolgens krijg ik dan een negatieve beoordeling omdat ze niet alle zeven stappen heeft gezien.”

Praktijkvoorbeeld

Een ander praktijkvoorbeeld dat Nicole scherp op haar netvlies heeft. “Een leerkracht vertelde me dat in de kleutergroepen wordt gewerkt met thema’s. ‘Deze kiezen we bewust en we zorgen dat deze bij de belevingswereld van de kinderen passen. Nu moet ik binnen het thema ‘Boerderij’ ineens gebruik maken van een les kist die gaat over fotografie. Opdracht van de Cultuurcoördinator. Zo creatief als ik ben dacht ik dat ik het wel een plekje kon geven binnen het thema. Beetje jammer dat het lesjes zijn van 45 min…. En er geen materialen zijn om mee te handelen.“

Visie

Wat uit de voorbeelden oprijst, is het beeld dat afspraken of systemen die schoolbreed worden ingezet niet of onvoldoende ‘vertaald’ zijn naar kleuters en peuters. Nicole: “Belangrijk is het gesprek aangaan met elkaar over dit soort onderwerpen en vanuit de visie keuzes maken. Hoe leert het jonge kind en wat is dan de doorgaande lijn binnen de school op dit specifieke onderwerp? Ik merk dat de schoolvisie of het IKC-visie vaak niet voldoende richting geeft aan de professionals die werken met het jonge kind. De visie is vaak geschreven op het schoolkind of nog te algemeen. Wanneer de visie wél voldoende richting geeft, biedt deze houvast aan de inrichting van educatie/onderwijs voor grotere periodes. Maar ook voor het dagelijks handelen van de professional. Zowel in gearrangeerde onderwijsspelsituaties als in zich spontaan voordoende situaties. Schoolleiders onderschatten vaak dat de visie op het jonge kind net zo belangrijk is als de visie op het totale onderwijsaanbod. Tijdens teamscholing is er vaak te weinig aandacht voor de professionals die werken met het jonge kind. Zij doen mee met de algemene teamscholing. Soms is dit passend, maar vaker zou het beter zijn als er specifieke aandacht is voor deze groep professionals.”

Hoeken en materialen

Een ander veel voorkomend vraagstuk is het creëren van een betekenisvol aanbod aan (spel)activiteiten. Wat ziet ze als vertrekpunten bij het maken van keuzes? “Belangrijk is dat de hoeken en materialen aansluiten bij de interesses van kinderen. Jonge kinderen willen de wereld om zich heen leren kennen en begrijpen. Dat doen ze door middel van spel, ontdekken en onderzoeken. Aan de professional dus de opdracht om na te denken over dat spel. Welke rollen spelen we? Bij het thema ‘de bakker’ kunnen we kinderen kennis laten maken en ervaringen op laten doen met wegen. Want dat doet de echte bakker tenslotte ook! Kinderen spelen de werkelijkheid na. Dus hoe beter wij ons inleven in het jonge kind en de wijze waarop een kind de wereld om zich heen probeert te begrijpen, hoe betekenisvoller we het aanbod kunnen maken! Bij het creëren van betekenisvol aanbod is het dus belangrijk om een rijke en uitdagende speelleeromgeving te creëren. Die creëert volop kansen voor kinderen om binnen spelsituaties, hoeken en activiteiten ervaringen op te doen, zaken te onderzoeken en principes te ontdekken. Jonge kinderen moeten kunnen handelen en doen!”

Opmars van IKC's               

IKC’s zijn met een opmars bezig. Hoe kijkt Nicole naar deze ontwikkeling? "Wat mij opvalt, is dat er binnen de IKC’s al veel overlegmomenten zijn en medewerkers al samenwerken. Maar vaak wel nog rond organisatorische zaken en nog niet op inhoud. Medewerkers binnen een IKC zouden meer met en van elkaar kunnen leren. Zeker in de leeftijd 0-7 jaar zie ik de meerwaarde van trainingen en scholing voor pedagogisch medewerkers en leerkrachten samen. De training peuter/kleuterbrein is daar een voorbeeld van. Professionals leren samen, delen kennis en wisselen uit. De pedagogische en didactische doorgaande lijn wordt hierdoor versterkt. Het optimaal samen werken vraagt ook specifieke vaardigheden van de IKC-medewerker. Ik denk dan aan een open en professionele leerhouding. De verschillende professionals moeten samen kunnen werken. Communicatievaardigheden zijn dan essentieel. Denk bijvoorbeeld aan feedback geven en ontvangen maar ook aan zelfreflectie.”

Thuis in de praktijk

Achter Nicole schuilt een bevlogen expert op het gebied van het jonge kind. Ze ondersteunt tal van scholen en kinderopvangorganisaties en heeft een grote bagage aan praktijkervaring. “Ik ben zelf begonnen op basisschool 't Schrijverke als kleuterleerkracht. Daar heb ik de basis geleerd van het ontwikkelingsgericht, thematisch werken. Jarenlang heb ik in de kleutergroepen gewerkt en daarnaast nevenfuncties als intern begeleider, bouwcoördinator en MT-lid vervuld. Als adviseur en trainer richt ik me op professionals die werken met Het Jonge Kind. Van de pedagogisch medewerker en de kleuterleerkracht tot de groep 3 leerkracht. Steeds kijkend samen met professionals naar wat het jonge kind van ons qua omgeving en begeleiding nodig heeft om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. Het jonge kind is namelijk geen schoolkind!“

Nicole Verdonk verzorgt onder meer visietrajecten HJK 0-7, (incompany)trainingen rondom VVE-programma’s en (incompany)trainingen over het peuter- en kleuterbrein. 

 

Geïnteresseerd?

Neem dan contact op met:

Nicole Verdonk
Adviseur
073-6247247

E-mail Nicole