Leiderschap en professionals in het onderwijs in tijden van flexibiliteit en disruptie (blog)

27 november 2019

Blog van Frans Donders

In deze tijd van snelle technologische ontwikkelingen, disruptieve innovaties, sociale en professionele netwerken, flexibilisering van arbeid, circulariteit en netwerkeconomie, is ook voor het onderwijs een heroverweging van een aantal uitgangspunten en werkwijzen noodzakelijk. Al herhaaldelijk en vanuit verschillende geledingen is geconstateerd dat de salariskloof en hoge werkdruk, die in het onderwijs tot onrust en protesten hebben geleid, niet de oorzaak maar eerder een symptoom zijn van een dieperliggend probleem. Het onderwijs is de afgelopen decennia dichtgetimmerd met wetten, regels en procedures. Dit heeft weliswaar veelal tot hoge kwaliteit geleid, maar evenzeer tot hoge werkdruk, afnemende professionele autonomie en een verslechterend imago en dito salarisniveau van het lerarenberoep.

Disruptieve vernieuwing

De bureaucratie verhindert ook dat het onderwijs zich in een veranderende wereld snel kan vernieuwen. Een innovatie in het onderwijs neemt tussen planvorming en implementatie meestal meerdere jaren in beslag, waardoor bijna per definitie een achterstand op de ontwikkelingen in de omgeving ontstaat. Met name in het beroepsonderwijs kan dit tot een mismatch tussen onderwijsprogramma’s en beroepspraktijk leiden. Een veelgehoorde en al geruime tijd geuite klacht van organisaties in de beroepspraktijk, is dat afgestudeerden uit het beroepsonderwijs vaak niet de juiste kennis en competenties hebben en dat er nog jaren van doorontwikkeling nodig zijn om hen effectief inzetbaar te maken. De tijd lijkt rijp voor een disruptieve vernieuwing, waarbij de bestuurlijke verhouding tussen overheid, toezichthouders, managers en leraren wordt herbezien, de professionaliteit van de leraar weer centraal komt te staan, de verhouding tussen leraar en leerling weer meer gewicht krijgt en de te ontwikkelen kennis en competenties bij leerlingen en studenten weer meer toekomstbestendig wordt gemaakt.

Tot held maken van medewerkers

Professionals - lees leraren -  moeten door overheid, bestuurders en managers weer ‘empowered’ worden, zodat zij in het onderwijs weer gebruik kunnen maken van hun complete scala aan professionele kennis en competenties. In dit kader geeft dr. Ilja Sligte in het magazine SN aan, in navolging van hetgeen David Rock opmerkt in zijn boek ‘Your brain at work’, dat autonomie, rechtvaardigheid, zekerheid. sociale verbinding en status de vijf belangrijkste menselijk drijvers zijn. Het is bedreigend wanneer deze in het gedrang komen. Er ontstaan dan defensieve reacties die overheersend en contraproductief zijn. Sligte pleit voor het tot held maken van medewerkers. Medewerkers laten meedenken laat de drijvers intact. Daarvoor zijn nodig: aanmoediging, duidelijke doelen, beslissingsvrijheid en een veilige omgeving. Hij vindt het ook onwenselijk om te denken binnen functiekaders maar pleit voor het (re)organiseren van werktaken op basis van de specifieke talenten van mensen in een team. 

Zelfsturing en ondernemerschap

Om dezelfde redenen en vanwege de snelle en disruptieve veranderingen in economie en maatschappij, pleit ik al geruime tijd voor het weer centraal stellen van de professional, zodat ten volle gebruik gemaakt kan worden van de vakkennis, maar evenzeer van de niet vakgerichte kennis en competenties en de individuele talenten, kortom van het complete potentieel van mensen. Het structureel ontwikkelen van kennis en competenties voor professionele zelfsturing en ondernemerschap bij leerlingen en studenten, met name ook in het beroepsonderwijs, is daarvoor in mijn optiek een voorwaarde ‘sine qua non’. En dan laat ik het toenemende aantal studenten en professionals dat als zelfstandig ondernemer actief wordt in de huidige netwerkeconomie nog buiten beschouwing.

Interesse in een gesprek over wat dit voor uw organisatie kan betekenen? Neem contact op met Frans Donders via f.donders@kpcgroep.nl

 

Noot: Het aantal jongeren onder 24 jaar dat een eigen bedrijf begint, is in het derde kwartaal toegenomen tot boven de 88 duizend. Ter vergelijking: 5 jaar geleden waren dat er rond de 58 duizend, ruim 30 duizend minder. Het aantal ondernemers tot 20 jaar is zelfs toegenomen met 65%. Volgens de Kamer van Koophandel heeft ondernemend onderwijs bijgedragen aan dit succes. Het aantal starters blijft ook in 2019 toenemen. In de eerste drie kwartalen van 2019 startten in totaal 161.076 mensen als ondernemer. Dat is 11 procent meer ten opzichte van dezelfde periode in 2018. Dit aantal is nooit eerder zo hoog geweest. De gemiddelde leeftijd van de startende ondernemer is gedaald van 37 jaar naar 35 jaar. Ongeveer 70% van de starters is jonger dan 40 jaar, 15% is ouder dan 50 jaar.

 

Geïnteresseerd?

Neem dan contact op met:

Drs. Frans Donders
Directeur KPC Interim/Adviseur
06-12504008

E-mail Frans