Terugblik landelijke vmbo-mbo conferentie

10 december 2018

“Vmbo en mbo in verbinding: wendbaar en weerbaar.” Dat was het thema van de tweede landelijke vmbo/mbo conferentie. Een gemêleerd gezelschap van teamleiders, (v)mbo docenten, projectleiders en onderwijsinspecteur streek op 29 november jl. in Nijkerk neer. Vanuit KPC Groep namen Corné Muskens en Judith Wolf deel aan de conferentie. Een persoonlijke reflectie n.a.v. het conferentiethema.

Harde trends

Dat de invloed van technologie de inhoud van vrijwel alle beroepen in de toekomst zal bepalen was de rode draad in alle presentaties en deelsessies tijdens deze tweede vmbo-mbo conferentie. Daniel Burrus, een gezaghebbende Amerikaanse futurist, heeft op basis van ruim dertig jaar onderzoek een ‘top twintig’ van technologische trends beschreven. Trends die, of we willen of niet, hun impact zullen hebben. Burrus spreekt in dit kader van harde trends. We noemen hier 3 harde trends die naar ons idee een sterke invloed zullen hebben op de inhoud van de beroepen waar we jongeren in het (v)mbo voor opleiden. Die trends zijn dematerialisatie, virtualisering en productintelligentie.

Harde trend: dematerialisatie

Dematerialisatie betekent dat producten uit steeds minder of zelfs helemaal geen materiaal bestaan of dat deze producten niet meer massaal worden geproduceerd. Muziek en video komen steeds meer tot ons via streamingsdiensten als Spotify en Netflix in plaats van vinyl, tapes, cd’s en mp3. Of wat dacht u van de steeds verder toenemende geautomatiseerde administratieve processen. Fysieke documenten worden hierin niet meer uitgewisseld.

Harde trend: virtualisering

Een volgende stap is virtualisering, Dit houdt in dat we fysieke zaken virtueel gaan maken. Dit kan zover gaan dat wat virtueel plaats vindt in onze beleving werkelijkheid wordt. We winkelen steeds meer online; boeken worden vervangen door ebooks; luisterboeken worden door steeds meer jongeren omarmd. In de industrie worden voor prototyping steeds meer simulaties en virtualisaties toegepast.

Harde trend: productintelligentie

Bij productintelligentie wordt rekenkracht of een chip aan onze gebruiksproducten toegevoegd. Hierdoor komt een schat aan informatie beschikbaar die via netwerken wordt gedeeld. In de jaren zeventig begon dit met het toevoegen van een barcode aan producten. We zien nu dat zogenaamde RFID chips in verpakkingen worden verwerkt zodat tussen producten interactie ontstaat. Zo is het mogelijk dat je tijdens het boodschappen doen kunt opvragen welke producten er nog in de koel- of voorraadkast aanwezig zijn. Een ander voorbeeld van productintelligentie zijn sensoren die verwerkt zijn in onze onderkleding en de gezondheidstoestand monitoren. Hierdoor kan medisch advies via onze smartphone worden verkregen en kunnen wijkverpleegkundige direct geïnformeerd worden over veranderingen in onze gezondheidssituatie.

Een veranderende opleidingsbehoefte

Deze harde trends hebben uiteraard ook hun invloed op de beroepen waarvoor het (v)mbo opleidt. De afgelopen decennia zijn beroepen verdwenen, veranderd of zijn compleet nieuwe beroepen ontstaan. Dit is weliswaar iets van alle tijden, maar de snelheid waarmee dit in de toekomst gebeurt zal alleen maar toenemen. Denk maar eens aan de veranderende rol van de zorgprofessionals en mantelzorgers. Naast de zorg voor de patiënt, is kennis van diverse medische apparatuur een must. En wat denkt u van de intrede van de zorgrobot. Of de ontwikkeling van technologie op afstand, waarbij de zorgprofessional en mantelzorger op afstand de patiënt in de gaten houden.

Digitale vaardigheden

In de deelsessie van het Practoraat mediawijsheid werd erop gewezen dat gebrek aan digitale vaardigheden een drempel vormt voor participatie op school of werk, maar ook in de maatschappij en in het privéleven. Als medewerkers minder digitale vaardigheden bezitten, kan dit belemmerend zijn voor zijn/haar inzetbaarheid en loopbaanperspectief. In de privésfeer kunnen jongeren in een minder sociaal netwerk belanden op het moment dat zij niet deelnemen aan digitale netwerken. Tevens kan dit negatieve gevolgen hebben voor het vinden van een baan. Veel banen zijn tegenwoordig in het digitale netwerk te vinden.

Weerbaar en wendbaar

Op dit moment wordt het merendeel van de toekomstige werknemers nog relatief traditioneel opgeleid voor de beroepen van gisteren of vandaag. De uitdaging is om jonge mensen weerbaar en wendbaar te maken. De basis hiervoor moet in het vmbo gelegd worden. Om hun kwaliteiten te ontdekken zouden leerlingen in het vmbo kennis moeten kunnen maken met zoveel mogelijk werkvelden. In een bredere samenwerking dan tot nu toe het over het algemeen het geval is zouden vmbo en mbo intensiever kunnen gaan samenwerken om leerlingen een passende beroepskeuze te laten maken. Men moet, zoals Ria van ‘t Klooster in haar lezing vertelde, worden voorbereid op een leven lang leren. Loopbaan Oriëntatie en Begeleiding (LOB) zou daarom in onze optiek als rode draad door de opleiding moeten lopen. In het mbo zou men naast de huidige beroepsopleiding de studenten kunnen leren hoe men zich zou kunnen aanpassen aan een steeds veranderende arbeidsmarkt. Het gaat om vaardigheden om de eigen (studie)loopbaan vorm te geven. Maar niet alleen om competenties op het gebied van ondernemerschap. Ook moet er aandacht zijn voor nieuwe zingevingsvragen: hoe sta je in het leven in een steeds meer door technologie en data gedreven wereld? Hoe verhoud jij je straks als mens tot robots?

Hybride docenten

Niet alleen moeten leerlingen en studenten meer wendbaar en weerbaar worden. Ook scholen, opleidingen en docenten zullen daarin mee moeten. Op basis van vele openbare data kunnen we steeds nauwkeuriger voorspellen waar welke opleidingsbehoeften liggen of ontstaan. Scholen kunnen deze inzichten gebruiken om hun opleidingen en opleidingsplaatsen erop af te stemmen. Om studenten state- of- the-art kennis en vaardigheden te leren zijn verder meer hybride docenten nodig. Docenten die voor een belangrijk deel zelf beroepsbeoefenaar zijn en hun expertise met studenten willen delen.

Inhaalrace China

In de keynote die Ruben Terlou, documentairemaker en China specialist, verzorgde op deze conferentie illustreerde hij hoe technologische ontwikkelingen zorgen voor een commerciële inhaalrace van China ten opzichte van de westerse landen. Hij zoomde in op hoe China haar onderwijs hervormt. Doel: studenten creatiever, kritischer en zelfregulerender maken. Eigenschappen waarvan de Chinese overheid erkent dat die essentieel zijn in de toekomst.

Voorbeeld: de Techniekfabriek

Grote uitdagingen liggen er voor het onderwijs. Aanpassingsvermogen van organisaties en medewerkers is van belang en het leggen van nieuwe verbindingen en allianties. Een voorbeeld is de Techniekfabriek. Tijdens één van de deelsessies op de vmbo-mbo conferentie lieten de inleiders zien hoe de Techniekfabriek met de veranderende opleidingsbehoefte omgaat. De Techniekfabriek is een opleiding van de Nederlandse Spoorwegen in samenwerking met twee ROC’s. Technologische innovaties krijgen een plek in de opleiding. Door de nauwe samenwerking tussen NS en de twee ROC’s blijven de kennis en vaardigheden van docent en student up-to-date en kunnen studenten sleutelen aan de treinen van de toekomst.

Wilt u u uw (voorbereidend) beroepsonderwijs toekomstproof maken? KPC Groep ondersteunt u bij het vormgeven van een toekomstbestendig curriculum, bij het doen van praktijkonderzoek of het inrichten van een practoraat. Ook op het gebied van LOB en professionaliseringstrajecten kan KPC Groep u van dienst zijn om onderwijskwaliteit en innovatiekracht binnen uw onderwijsteam of schoolorganisatie naar boven te halen.


Een bijdrage van Judith Wolf MEd en drs. Corné Muskens

 

Geïnteresseerd?

Neem dan contact op met:

Judith Wolf
Adviseur
073-6247247

E-mail Judith

Geïnteresseerd?

Neem dan contact op met:

Corné Muskens
Adviseur
073-6247247

E-mail Corné