Wendbaar is weerbaar (blog)

7 februari 2020

Blog van Frans M. Donders

Grote veranderingen in economie en maatschappij vragen om wendbaarheid van mensen en organisaties. Denk daarbij aan disruptieve innovaties in de economie, voortkomend uit de snel voortschrijdende ICT. Denk aan maatschappelijke ontwikkelingen zoals de ontgroening en vergrijzing van de maatschappij. Denk aan de snel toenemende invloed van sociale media, waarin iedereen een eigen platform en ‘bubbel’ heeft en aan het gedrag van jongeren waar het gaat om het gebruik van nieuwe media. Denk aan de toenemende invloed van vloggers en van al dan niet zelfbenoemde ‘influencers’.

En dan ben ik verre van uitputtend in mijn opsomming en heb ik het nog helemaal niet gehad over de gevolgen van deze veranderingen voor het onderwijs. Denk bijvoorbeeld aan het lerarentekort, het tekort aan schooldirecteuren in het primair onderwijs, de ‘ontlettering’ van onze jeugd (van de basisschool tot en met de universiteit), de afname van rekenvaardigheden, de ‘popularisering’ van curricula en nieuwe opleidingen ten gevolge van de toegenomen marktwerking. Dit onder het motto ‘leren moet leuk zijn’ (want anders verliezen we studenten). Denk aan de vele uitvallers en ‘switchers’ in het hoger onderwijs’, die verkeerde keuzes denken te hebben gemaakt. Een fenomeen dat wordt versterkt door de huidige ongebreidelde groei aan studies en opleidingen .

Biotoop van voortdurende verandering

Dat er behoefte is aan een fundamentele herbezinning op ons onderwijs, mag inmiddels wel als een ‘communis opinio’ worden beschouwd. Het gaat niet meer aan om elke disruptieve innovatie en elke verandering in de economische en maatschappelijke omgeving één op één te vertalen naar de onderwijsomgeving. De veranderingen in economie en maatschappij gaan snel en zijn talrijk en de gevolgen daarvan voor het onderwijs zijn vaak niet meer bij te houden. Dat de wereld ons speelveld is geworden, is enerzijds natuurlijk uitermate interessant en avontuurlijk. Anderzijds wordt het ons erg moeilijk gemaakt om, in deze biotoop van voortdurende verandering, een duurzaam effectieve onderwijsorganisatie te ontwikkelen en te consolideren.

'Emerging' strategie

De enige manier om de kwaliteit van een onderwijsorganisatie op peil te houden, is door een wendbare organisatie te ontwikkelen met wendbare managers, medewerkers en lerenden die vanuit de veranderende omgeving komen tot ‘emerging strategies’, die ook op langere termijn een kwalitatief onderwijsaanbod kunnen borgen. Dat betekent dus dat een organisatie niet mee moet draaien met elke verandering in de omgeving. Integendeel, vaak is koersvastheid de beste optie. Het betekent wel dat een onderwijsorganisatie - management, docenten en lerenden - in staat moet zijn om veranderingen snel te beoordelen en te bepalen of die veranderingen consequenties zouden moeten hebben voor de strategie, de organisatie, de medewerkers, de curricula, de leerinstrumenten en de lerenden. En zo ja, welke consequenties dat dan zijn. Ter illustratie: in het geval van het lerarentekort kan bijvoorbeeld worden nagedacht over strategische opties zoals een andere inrichting van een curriculum, een andere en meer coachende rol voor de leraar, het inzetten van zij-instromers of van ouderparticipatie. Overigens speelt de overheid hier ook een belangrijke rol en zal het verhogen van lerarensalarissen zeker helpen, zoals blijkt uit de toenemende instroom van studenten op de PABO.

Een wendbare onderwijsorganisatie 

Kortom, een wendbare onderwijsorganisatie betekent een organisatie die veranderingen in de omgeving snel oppikt en analyseert, die vervolgens met alle betrokkenen de noodzakelijke (duurzame en strategische) veranderingen voor de eigen organisatie vaststelt, die creatief is in het vinden van aanpassingen en oplossingen en die veranderingen snel vorm en inhoud kan geven en kan implementeren. Organiseer bijvoorbeeld periodiek brede ‘oplopen’ - in modern jargon ‘meet ups’- met stakeholders rond relevante veranderingen in de omgeving, formeer een denktank die met de principes van ‘design thinking’ nieuwe oplossingen bedenkt, stel projectgroepen samen die met ‘lean’-methodieken snel implementeerbare stappen kan zetten. En doe dit liefst voordat de volgende verandering in de omgeving zich weer aandient.

De nieuwe tijd dringt. Tijd voor wendbaarheid. Onze adviseurs en interimmers kunnen u daar snel mee op weg helpen.

Frans M. Donders

 

“It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent. It is the one that is the most adaptable to change.”  Charles Darwin

 

 

Geïnteresseerd?

Neem dan contact op met:

Drs. Frans Donders
Directeur KPC Interim/Adviseur
06-12504008

E-mail Frans